door Nico Louter
Een Olympiade is een feest van de verbroedering. Uiteraard strijden de topteams om de titel, maar er is ook volop ruimte voor schakers uit alle delen van de wereld en van alle niveaus. Het team van Curaçao bijvoorbeeld heeft spelers met een rating tussen de 1750 en de 2100. De olympische gedachte is dus volop aanwezig.
Een verhuizing naar een ander land biedt spelers uit een sterk land de kans om toch mee te doen aan de Olympiade. Een voorbeeld is Tom Middelburg, geboren en opgegroeid in Nederland, lange tijd getraind door de schaakbond, internationaal meester, rating 2344. In 2016 emigreerde hij naar Nieuw-Zeeland, waar hij nu voor uitkomt aan bord 3. Hij speelt verdienstelijk met onder andere een overwinning op een Oezbeekse grootmeester.
Vermoedelijk is hij niet voor deelname aan de Olympiade geëmigreerd. Toch bestaan daarvan bekende voorbeelden, bijvoorbeeld in de schaatssport. In de jaren negentig van de vorige eeuw besloot Bart Veldkamp, tot ieders verrassing, plotseling uit te komen voor het nietige schaatsland België. Hij hoopte daarmee te kunnen deelnemen aan de Olympische Spelen op zijn favoriete lange afstanden. Veldkamp werd in die tijd omgedoopt tot ‘schaatsbelg’, een tot de verbeelding sprekende term, bestaande uit een passend sportonderdeel en de nieuwe nationaliteit.
Schaakrus
In het schaken ontbreekt zo’n term, terwijl er toch volop sprake is van spelers die van nationaliteit zijn veranderd en voor een ander land uitkomen. In het vaderlandse verleden kennen we een speler als Kortsjnoi, die in 1976 asiel aanvroeg in Nederland en op de Olympiade van 1976 voor Nederland had willen uitkomen. Dat werd toen door de FIDE geweigerd, vanwege de toenmalige verblijfsvereisten. Desondanks was het team met o.a. Timman, Sosonko en Donner succesvol met een tweede plaats, het beste resultaat uit de geschiedenis. Je vraagt je af of ze het toernooi met Kortsjnoi erbij zouden hebben gewonnen.
Met Sosonko hebben we meteen een tweede voorbeeld. De voormalige Rus kwam lange tijd voor Nederland uit. Hoe zouden we nu, analoog aan schaatsbelg, Sosonko moeten betitelen? Het schaakspel heeft veel verschillende stukken en een bord. Was hij een koningsnederlander? Dat klinkt niet lekker en is ook nog als term behoorlijk verwarrend. Laten we hem een schaakrus noemen. Een schaakrus is dus geen Rus die schaakt, dat is een schakende Rus, maar een voormalige Rus die een andere nationaliteit aanneemt en idealiter ook voor dat nieuwe land uitkomt.
Het huidige Nederlandse team heeft hier ook enkele voorbeelden van. Het meest tot de verbeelding spreekt uiteraard Peng bij de dames, recordhouder deelnames aan de Olympiade, nadat ze vroeger ook al voor China was uitgekomen. Kazarian heeft Georgische roots, ze leerde het spel van haar grootvader tijdens een vakantie in Georgië, maar is geboren en getogen in Friesland.
Schaakkosmopoliet
Op Giri passen vele roots. Nepalese vader, Russische moeder, geboren in Rusland, op zijn tweede naar Japan verhuisd en vanaf zijn achtste woonachtig in Nederland. Hij verkreeg in 2013 de Nederlandse nationaliteit. Laten we hem maar schaakkosmopoliet noemen. Misschien staat Giri wel symbool voor iets wat we nu wereldwijd zien. Het is met schaken al heel lang niet meer de Sovjet-Unie tegen de rest van de wereld. Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zijn tal van nieuwe schaaklanden opgestaan, niet alleen op de nasmeulende rest van dat voormalige wereldrijk, maar ook in geheel andere regionen. Wie had indertijd kunnen voorzien dat India zo’n sterke opmars zou maken? Dat China om de medailles mee zou doen? Goed, dat zijn landen met heel veel inwoners, maar wat te denken van een land als Griekenland dat het op dit moment goed doet in het Open Toernooi. In het vrouwentoernooi valt bijvoorbeeld Zwitserland positief op.
Dat is een mondiaal beeld. Maar ook als ik op mijn eigen club, Zukertort uit Amstelveen, rondkijk, dan zie ik daar spelers afkomstig uit zo’n 15 verschillende landen. De jongste speelster, de vijfjarige Anlin Wang, met Chinese roots. Zij maakt nu al gehakt van haar oudere tegenstanders. Peng ziet in haar een groot talent. Wordt Anlin haar opvolger?
